“Hij doet zijn best niet.”

“Ze luistert niet.”

“De ouders zijn niet betrokken.”

Herken je deze uitspraken? Lijkt dit op wat er in jullie lerarenkamer wordt besproken?

Achter elk van deze zinnen zit een verhaal dat je nog niet kent. Een kind dat thuis een andere taal spreekt en op school continu schakelt. Een ouder die niet weet hoe hij met school moet communiceren: niet omdat hij het niet wil, maar omdat het systeem hem onbekend is. Een leerkracht die het beste wil, maar niet weet hoe hij het gesprek moet aangaan. Taal- en cultuurverschillen leiden in het basisonderwijs dagelijks tot misverstanden. Niet door onwil. Maar omdat mensen vanuit verschillende referentiekaders werken. En dat zelden benoemen.

De school als ontmoetingsplek

In een diverse school komen werelden samen. Kinderen brengen mee wat ze thuis leren: over respect, over grenzen, over hoe je met volwassenen praat, over wat je deelt en wat je voor jezelf houdt. Dat is geen probleem. Dat is de realiteit van het Nederlandse basisonderwijs. Maar deze werelden samenbrengen gaat niet vanzelf. Het Sociaal en Cultureel Planbureau concludeerde in 2024 dat diversiteit in de klas niet automatisch leidt tot meer begrip: de wijze waarop school en docenten omgaan met verschillen is minstens zo belangrijk als de samenstelling van de klas.

Je eigen blik 

Elke professional brengt ook zijn eigen referentiekader mee: een onbewust beeld van wat normaal is, wat een betrokken ouder doet, of hoe een kind zich hoort te gedragen. Dat kader heb je niet bewust gekozen. Maar het bepaalt wel hoe je een gesprek ingaat, hoe je een situatie beoordeelt, en hoe je reageert in het moment. Herken je deze aannames bij jezelf of in je team?

• Een betrokken ouder komt naar school.
• Een kind dat oogcontact vermijdt, sluit zich af.
• Stilte na een vraag betekent dat iemand het niet begrepen heeft.
• Een ouder die weinig zegt, heeft weinig te zeggen.

Elk van deze aannames kan kloppen, maar kan ook volledig mis zijn. Oogcontact vermijden kan in sommige culturen een teken van respect zijn. Stilte kan nadenken betekenen. Een ouder die weinig zegt, kan diep betrokken zijn maar het systeem niet kennen. Interculturele communicatie in het basisonderwijs begint niet met het kennen van alle culturen. Het begint met de vraag: wat neem ík als vanzelfsprekend aan?

Stel jezelf de reflectievragen:

Waar het vaak misgaat

Veel misverstanden ontstaan niet door slechte bedoelingen, maar omdat er langs elkaar heen wordt gecommuniceerd. Wat er dan speelt, is niet altijd zichtbaar:

• een ouder knikt, maar heeft iets anders begrepen
• een kind zegt weinig op school, maar is thuis heel spraakzaam
• een leerkracht ervaart een ouder als afstandelijk, terwijl die ouder juist respect toont
• een collega reageert anders op een situatie dan jij zou doen en je begrijpt niet waarom

Wat al deze situaties gemeen hebben: ze vragen om een moment van vertraging. Even niet reageren vanuit je eerste impuls, maar vanuit nieuwsgierigheid. Dat is precies waar de 6B’s bij helpen.

Wat je kunt doen: de 6B’s

Om professionals te ondersteunen in dit soort situaties, werkt Globi met de 6B’s: een gespreksmodel voor momenten die schuren. Geen stappenplan voor perfecte gesprekken,  maar een houvast voor wanneer het contact dreigt vast te lopen.

1. Bepaal je doel

Wat wil je bereiken in dit gesprek of dit moment? Wees daar helder over: voor jezelf, voordat je reageert.

2. Benoem gedrag

Beschrijf wat je ziet of hoort, zonder te oordelen. “Ik merk dat je hier stil van wordt.” Of: “Ik hoor je zeggen dat …”

3. Bevraag gedrag

Wees nieuwsgierig naar wat er achter de reactie zit.“Wat maakt dit voor jou zo belangrijk?” Of: “Kun je me meer vertellen over hoe dat thuis gaat?”

4. Bespreek jouw positie

Vertel wat jij kunt doen en waar de grenzen liggen. Vanuit respect, niet vanuit ongeduld.“Ik begrijp wat je bedoelt, en dit is wat ik kan doen.”

5. Behandel gemeenschappelijkheid

Benoem wat jullie delen. Iedereen wil dat het kind zich veilig voelt en goed terechtkomt.“We willen allebei het beste voor jouw kind.”

6. Beslis samen het vervolg

Sluit af met concrete afspraken. Wie doet wat, wanneer spreken jullie verder?

Je hoeft de 6B’s niet altijd volledig te doorlopen. Soms is één stap genoeg:  een vraag stellen, benoemen wat je ziet, gemeenschappelijkheid benoemen. Dat is vaak al voldoende om het gesprek te keren.

Als het stroef loopt 

Hieronder vier situaties die in het basisonderwijs regelmatig voorkomen. Per situatie: wat er vaak gebeurt, en wat ook kan.

Met ouders

Een moeder komt naar het oudergesprek. Je vertelt dat haar zoon moeite heeft met samenwerken. Ze reageert afstandelijk, geeft weinig antwoord. Je hebt het gevoel dat ze niet geïnteresseerd is.

Wat vaak gebeurt:

“Hij doet het thuis ook zo. Dat is nou eenmaal hoe hij is.”

Gevolg: het gesprek loopt vast

Wat ook kan (6B’s: bevraag gedrag):

“Hoe gaat het samenwerken thuis, met broers of zussen?”

Gevolg: je hoort meer over de thuissituatie, de moeder of vader voelt zich gehoord, er ontstaat ruimte voor afstemming

Wat als afstandelijkheid respect is? In sommige culturen is het tonen van emotie of het uiten van kritiek op school niet gepast. Dat betekent niet dat de ouder niet betrokken is: het betekent dat betrokkenheid er anders uitziet.

Met een leerling

Een kind van negen jaar reageert niet als je hem aanspreekt op zijn gedrag. Hij kijkt naar de grond. Je hebt het gevoel dat hij je negeert of zich afsluit.

Wat vaak gebeurt

“Kijk me aan als ik tegen je praat.”

Gevolg: het kind schaamt zich of begrijpt niet wat er wordt verwacht.

Wat ook kan (6B’s: benoem gedrag):

“Ik merk dat je stil wordt. Dat is oké. We praten er straks even over.”

Gevolg: het kind voelt zich niet aangevallen, er ontstaat ruimte voor een veilig gesprek

Oogcontact vermijden kan in sommige culturen een teken van respect zijn, niet van desinteresse. Dat weten is één ding, ernaar handelen in het moment is een tweede.

In de klas

Tijdens een les over feestdagen zegt een leerling: ‘Wij doen dat helemaal anders thuis. Dat van jullie is raar.’ Andere kinderen reageren. De sfeer in de klas verandert.

Wat vaak gebeurt:

“We zijn hier op school, we doen het hier zo.”

Gevolg: het kind voelt zich buitengesloten, de spanning blijft

Wat ook kan: (6B’s: behandel gemeenschappelijkheid):

“Interessant! Hoe doen jullie dat dan? En wie herkent er iets anders van thuis?“

Gevolg: het verschil wordt een leerkans, de klas voelt zich betrokken.

Schuring in de klas hoeft niet opgelost te worden, het mag er zijn. Wat telt is hoe je het begeleidt. Dat vraagt voorbereiding én improvisatie.

Met een collega

Je collega reageert anders dan jij op een situatie met een leerling. Jij vindt dat er ingegrepen had moeten worden. Zij vindt van niet. In de lerarenkamer loopt het gesprek erover vast.

Wat vaak gebeurt:

“Zo doe ik dat nou eenmaal niet.”

Gevolg: het gesprek stopt, de spanning blijft.

Wat ook kan (6B’s: bevraag gedrag):

“Wat maakte dat jij dit anders aanpakte? Ik ben benieuwd naar je redenering.”

Gevolg: je leert elkaars referentiekader kennen, er ontstaat een gedeeld gesprek over aanpak.

Collegiale misverstanden over culturele situaties zijn lastig omdat ze dubbel zijn: het gaat over de leerling, maar ook over hoe jij en je collega naar de wereld kijken. Dat bespreekbaar maken vraagt moed, en een veilige teamcultuur.

Ouders als onderdeel van de school

Ouderbetrokkenheid ziet er niet overal hetzelfde uit. Een ouder die nooit naar school komt, hoeft niet onbetrokken te zijn. Misschien werkt hij overdag. Misschien voelt de school als een wereld die niet van hem is. Misschien heeft hij zelf slechte ervaringen met onderwijs.Wat helpt: ga er niet vanuit dat ouders weten hoe school werkt. Leg uit. Nodig uit. En stel jezelf de vraag: wie neemt in dit gezin beslissingen, en wie moet erbij zijn om een afspraak echt te laten landen?

Twee vragen die het gesprek openen (6B’s: bevraag gedrag):

• “Wat is voor u het belangrijkste in de schooltijd van uw kind?”
• “Hoe gaat het leren thuis? Heeft uw kind een rustige plek om te werken?”

Dit zijn vragen die laten zien dat je de ouder ziet. 

Aandacht in het moment

Interculturele communicatie in het basisonderwijs vraagt niet om perfectie. Het vraagt aandacht: voor het kind, de ouder, de collega tegenover je. En voor jezelf: wat zijn jouw aannames? 

Juist in korte contactmomenten ligt de kans om beter te begrijpen, misverstanden te voorkomen, en het contact te versterken. En soms begint dat met maar één andere vraag.

Gebruik dit in je team

Wil je interculturele communicatie ook bespreekbaar maken met je collega’s? We hebben twee praatplaten ontwikkeld die je direct kunt gebruiken in een teamoverleg.

→ Als het gesprek stroef loopt — drie stappen voor als een gesprek vastloopt
→ De 6B’s — het volledige gespreksmodel op één A4

Meer weten over onze trainingen voor het basisonderwijs?