Hoe werk je cultuursensitief samen in multidisciplinaire teams in ziekenhuizen? Een stappenplan

Het multidisciplinair overleg (MDO) loopt uit. Er staan nog vier patiënten op de lijst. Een verpleegkundige zegt voorzichtig: “Ik vraag me af of we bij meneer De Vries nog even naar de pijnstilling moeten kijken.” De arts knikt en gaat door naar de volgende patiënt. Twee dagen later blijkt de pijn niet goed onder controle. De verpleegkundige denkt: ik heb het toch gezegd? De arts denkt: dat heb ik niet zo gehoord. Niemand deed iets fout. Maar de boodschap kwam niet aan.

Welke waarden spelen mee in het MDO?

In een ziekenhuis werken artsen, verpleegkundigen, paramedici en arts-assistenten samen. Ieder met een eigen rol, opleiding en manier van communiceren. Daaronder liggen waarden die vaak cultureel gekleurd zijn: door wat je thuis hebt meegekregen, waar je bent opgegroeid of waar je je opleiding volgde. Erin Meyer, hoogleraar aan businessschool INSEAD, beschrijft een aantal van die waarden in The Culture Map. In het MDO spelen vooral deze vier een rol:

  • Hiërarchie: is een arts tegenspreken respectloos, of juist je plicht?
  • Directheid: breng je twijfel in als vraag of als stelling? En betekent knikken ja, of alleen: ik heb je gehoord?
  • Onenigheid: zeg je het meteen als je het oneens bent, of liever na afloop onder vier ogen?
  • Besluiten nemen: beslist de behandelaar, of komen jullie er samen uit?

Die vragen gelden aan beide kanten van de tafel. Hoor je een voorzichtige vraag als twijfel of als signaal? Nodig je tegenspraak uit, of ga je ervan uit dat die vanzelf komt?

Cultuursensitief samenwerken in ziekenhuizen betekent dat je die verschillen ziet en bespreekbaar maakt. Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. En juist artsen en specialisten hebben daarin een grote rol: luisteren naar wat de rest van het team ziet. Zodat wat iemand ziet, ook echt op tafel komt. Dat is goed voor het team, en uiteindelijk voor de patiënt.

Waarom dit nu aandacht vraagt

Steeds meer mensen werken samen met collega’s met een andere achtergrond dan die van henzelf. Nederlandse teams zijn de afgelopen tien jaar duidelijk diverser geworden (SCP, 2025). En in ziekenhuizen heeft ongeveer één op de zeven medewerkers een migratieachtergrond, in umc’s één op de vijf (CBS, 2020). Toch leidt diversiteit niet vanzelf tot inclusie, concludeert het SCP. Een divers team is nog geen team waarin iedereen zich gezien en gehoord voelt.

 Daar moet je samen aan werken, stap voor stap.

Stap 1: Maak verschillen in werkstijl bespreekbaar, vóór het schuurt

In een rustig moment gaat een gesprek over samenwerken makkelijker dan midden in een drukke dienst. Plan daarom een kort teamoverleg over hoe jullie communiceren. Niet over wie gelijk heeft, maar over wat iedereen gewend is en waar dat vandaan komt.

Vragen die helpen:

  • Hoe breng jij twijfel in: als vraag, als suggestie of als stelling?
  • Wat vind jij direct, en wat vind jij onbeleefd?
  • Wanneer spreek jij een arts of leidinggevende tegen? En wat heb je daarover thuis of in je opleiding meegekregen?
  • Hoe laat jij merken dat anderen jou mogen tegenspreken?

Je ontdekt vaak dat collega’s hetzelfde bedoelen, maar het heel anders zeggen. Vertel er ook bij wat jij nodig hebt om je stem te laten horen. De praatplaat Waardenonderzoek MDO? helpt je om dit gesprek te openen (deze vindt je aan het einde van dit artikel).

Stap 2: Spreek af hoe je zorgen inbrengt in het MDO

Begin elke patiëntbespreking met het doel: wat willen we voor deze patiënt bereiken? Dan heeft iedereen hetzelfde vertrekpunt. In een overleg onder tijdsdruk komen voorzichtige signalen het slechtst door. Maak het daarom makkelijk en normaal om iets in te brengen. Bijvoorbeeld met een vaste vraag aan het eind van elke patiëntbespreking: “Ziet iemand nog iets wat we niet hebben besproken?”

Hoe vanzelfsprekend tegenspreken voelt, hangt ook af van hoe je zelf naar hiërarchie kijkt. Voor de één is zwijgen een teken van respect, voor de ander een teken van instemming. Zo raakt een voorzichtig signaal snel ondergesneeuwd. Het is dus niet aan wie twijfelt om harder te praten. Het is juist aan artsen en specialisten om ruimte te maken en goed te luisteren. Kijk rond, nodig mensen bij naam uit en bedank iemand die een twijfel uitspreekt. Ook als die twijfel achteraf niet nodig bleek.

Stap 3: Check wat je hoort, niet wat je denkt dat je hoort

Een voorzichtige formulering betekent niet dat iemand twijfelt. Een stellige formulering betekent niet dat iemand niet openstaat voor iets anders. Hoe direct iemand formuleert, zegt vaak meer over wat diegene gewend is dan over wat diegene bedoelt. Vraag door voordat je conclusies trekt (6B’s: bevraag gedrag). Zeker als arts of specialist maak je hiermee het verschil.

Zinnen die helpen:

  • “Bedoel je dat je je zorgen maakt over de pijnstilling?”
  • “Wat zou jij voorstellen?”

Zo voorkom je dat een belangrijk signaal blijft hangen in de manier waarop het werd gezegd. Lopen de meningen uiteen? Ga terug naar wat jullie delen: goede zorg voor deze patiënt.

Stap 4: Let op wie er wel en niet aan het woord komt

In elk team ontstaan patronen. Wie wordt vaak onderbroken? Wiens idee wordt pas opgepakt als iemand anders het herhaalt? Wie zegt in het overleg niets, maar daarna op de gang wel? Wie spreekt Nederlands als tweede taal en zoekt nog naar woorden, terwijl het gesprek al verder is? Die patronen zijn meestal niet bewust. Juist daarom helpt het om er samen naar te kijken. 

Tip: vraag een collega om tijdens een MDO eens te letten op wie er aan het woord is. Doe je dit herhaaldelijk, dan ga je patronen ontdekken.

Stap 5: Benoem het als iets niet klopt, ook als het klein lijkt

Uitsluiting zit vaak in kleine dingen. Een grap over een accent. Een vraag die alleen aan de witte collega wordt gesteld. Een patiënt die vraagt om “een echte dokter”. Wie dit meemaakt, zegt er vaak niets over. Wie het ziet, ook niet.

Benoem wat je ziet, zonder oordeel over de persoon (6B’s: benoem gedrag). Bijvoorbeeld: “Ik merk dat je de vraag aan mij stelt, maar dokter Amrani is de behandelaar.” Of na afloop tegen je collega: “Ik zag wat er gebeurde. Hoe was dat voor jou?”

Stap 6: Kijk regelmatig samen terug en beslis het vervolg

Cultuursensitief samenwerken is geen eenmalige afspraak. Neem bijvoorbeeld eens per maand vijf minuten aan het eind van het MDO. Wat ging goed in hoe we samenwerkten? Waar liep het stroef, en had dat te maken met verschillen in hoe we communiceren? Wat spreken we af voor de komende weken (6B’s: beslis samen het vervolg)? Kleine, vaste momenten werken beter dan één grote sessie per jaar.

Samen sterker in een divers team

Cultuursensitief samenwerken in ziekenhuizen begint niet bij het veranderen van de hiërarchie of van elkaars waarden. Het begint bij oog voor de waarden die meespelen in hoe collega’s communiceren. Bij een vraag in het MDO, een collega die doorvraagt en een team dat afspraken maakt over hoe het met elkaar praat. Zo komt wat iedereen ziet echt op tafel. En dat merkt de patiënt.

Gebruik dit in je eerstvolgende MDO

Wil je de verschillen in je team zichtbaar maken? Met de praatplaat ‘Waardenonderzoek MDO?’ plaatst ieder zichzelf op vier lijnen. Zo zie je in één oogopslag waar jullie op elkaar lijken en waarin jullie verschillen. Wil je daarna oefenen met het gesprek zelf? Dan helpt de 6B’s-praatplaat je op weg.

Bronnen