In de zorg werk je met mensen en mensen verschillen: in achtergrond, perspectief en ervaringen. Of je nu werkt in de thuiszorg, een verpleeghuis, ziekenhuis of kraamzorg: die verschillen zie je elke dag terug. In contact met cliënten, bewoners en hun naasten, maar ook binnen teams. Maar omgaan met die verschillen gaat niet altijd vanzelf. Zeker niet wanneer normen, waarden en verwachtingen uiteenlopen. Herken jij de uitdagingen die diversiteit met zich meebrengt in jouw zorgpraktijk?

Uitdagingen op het gebied van diversiteit

Diversiteit en inclusie zijn steeds vaker onderwerp van gesprek in de zorg. Tegelijkertijd blijven deze begrippen voor veel zorginstellingen nog abstract. Want wat betekenen ze nu écht in de praktijk? Je ziet het terug in herkenbare situaties:

• een gesprek met een cliënt of familie dat anders loopt dan verwacht
• verschillende verwachtingen over zorg en behandeling
• collega’s die situaties anders interpreteren
• spanningen in de samenwerking
• gevoelens van onbegrip tussen zorgprofessional en cliënt of binnen het team

Juist tijdens dit soort momenten wordt zichtbaar wat diversiteit en inclusie betekenen.

Wat is diversiteit?

Diversiteit gaat over de verschillen tussen mensen. Denk aan verschillen in culturele achtergrond, religie, taal, normen en waarden, ervaringen en perspectieven. In de zorg beïnvloeden deze verschillen hoe mensen zorg ervaren, hoe zij communiceren en wat zij belangrijk vinden.In een diverse zorgomgeving komen verschillende manieren van kijken samen. Dat kan verrijkend zijn: het helpt om beter aan te sluiten bij de behoeften van cliënten en kan leiden tot betere zorg. Maar het kan ook schuren, bijvoorbeeld wanneer verwachtingen verschillen of gedrag anders wordt geïnterpreteerd dan bedoeld. In de praktijk zie je dat bijvoorbeeld terug in:

• cliënten of families die andere verwachtingen hebben van zorg
• verschillen in communicatie of taal
• gewoonten of overtuigingen die invloed hebben op zorgkeuzes
• situaties waarin snel aannames worden gedaan over gedrag of achtergrond

In deze momenten wordt zichtbaar hoe diversiteit doorwerkt in de zorgpraktijk.

Wat is inclusie?

Inclusie gaat over hoe je met die verschillen omgaat. Het betekent dat cliënten, bewoners én collega’s zich gezien, gehoord en gerespecteerd voelen. Dat er ruimte is voor verschillende perspectieven en dat zorg wordt afgestemd op wat voor de ander belangrijk is.

“Verschillen brengen diversiteit. Verbinding brengt inclusie.”

Inclusie ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om actief handelen:

• Van zorgprofessionals, die dagelijks in contact staan met cliënten en families.
• Van teams, die samenwerken en keuzes maken.
• En van leidinggevenden, die richting geven en ruimte creëren.

Het vraagt om luisteren, afstemmen en ruimte maken voor de ander, juist wanneer het schuurt.

Waarom zijn diversiteit en inclusie belangrijk in de zorg?

De kracht zit in het leren omgaan met verschillen. Wanneer je verschillen bespreekbaar maakt en leert begrijpen, kan wat eerst voor spanning zorgt juist leiden tot betere zorg. Dit kan zorgen voor:

• betere aansluiting op de behoeften van cliënten
• meer vertrouwen tussen zorgverlener en cliënt
• minder misverstanden
• betere samenwerking binnen teams
• hogere kwaliteit van zorg

Denk bijvoorbeeld aan een gesprek met een cliënt of familie dat eerst moeizaam verloopt, maar kantelt doordat er echt wordt geluisterd. Of aan een situatie waarin een zorgprofessional beter begrijpt wat voor een cliënt belangrijk is, doordat er ruimte is voor diens perspectief. Of aan een team dat verschillen benut om beter samen te werken.

Wat kan er beter?

Veel zorgorganisaties zijn wel divers, maar nog niet inclusief. Dat zie je bijvoorbeeld wanneer:

• gesprekken over verschillen worden vermeden
• spanningen in het team of met cliënten niet worden benoemd
• aannames onuitgesproken blijven

Vaak is er geen sprake van onwil, maar van handelingsverlegenheid. Professionals weten niet altijd hoe ze het gesprek moeten voeren of hoe ze met verschillen om kunnen gaan. Daarnaast speelt ook mee dat mensen zich niet altijd veilig voelen om zich uit te spreken. Ze vermijden lastige gesprekken, houden hun mening voor zich of vinden het spannend om zich kwetsbaar op te stellen. Juist daardoor blijven verschillen onder de oppervlakte en worden ze niet benut. Een vraag die hierbij kan helpen is: In hoeverre is er binnen jouw organisatie ruimte om verschillen echt te bespreken? En voelen mensen zich veilig genoeg om zich uit te spreken wanneer het spannend wordt?

Wat vraagt dit van zorgprofessionals?

Of je nu werkt als verpleegkundige, begeleider, arts of teamleider: werken in een diverse zorgomgeving vraagt iets van iedereen. Het vraagt:

• bewustwording van je eigen perspectief
• openheid naar andere manieren van denken en doen
• vaardigheden om met verschillen om te gaan
• het kunnen voeren van lastige of schurende gesprekken

Dat is niet altijd makkelijk, maar wel essentieel voor goede zorg. Daarnaast vraagt het om richting en een gezamenlijke visie.
Wanneer een team samenwerkt vanuit gedeelde waarden, ontstaat er ruimte om van elkaar te leren en beter samen te werken.

Hoe ziet dit eruit per sector?