Niet elke deur gaat makkelijk open. Niet elk eerste bezoek verloopt zoals je had verwacht. En niet elke spanning heeft een eenvoudige oorzaak. Hieronder nemen we je mee in een situatie waarin veel thuiszorgmedewerkers zich kunnen herkennen. 

Je belt aan

Het is half negen. Je fietst door een straat die je niet kent, controleert het adres op je telefoon. Mevrouw Özdemir. Eerste bezoek. Je weet weinig: je hebt alleen een naam, een adres en een zorgvraag op papier. Je belt aan, na een paar seconden hoor je voetstappen. De deur gaat open, maar het is niet mevrouw Özdemir zelf die je aankijkt.

Niet wie je verwachtte

De vrouw in de deuropening is ergens in de veertig. Ze kijkt je aan met een blik die je moeilijk kunt lezen. Ze laat je binnen zonder iets te zeggen.

Mevrouw Özdemir zelf zit in een stoel bij het raam, kijkt op als je binnenkomt en knikt lichtjes. 

De dochter, dat denk je tenminste, gaat naast haar moeder staan. Afwachtend.

Je stelt je voor. Je richt je tot mevrouw Özdemir en  vraagt hoe het met haar gaat.

Het is de dochter die antwoordt.

Het gesprek dat geen gesprek is

Je probeert het opnieuw. Je kijkt mevrouw Özdemir aan, stelt een directe vraag. Ze kijkt naar haar dochter. De dochter antwoordt.

Je begrijpt het patroon nu. Maar je weet niet wat het betekent. Wil mevrouw Özdemir dit zo? Wil haar dochter dit zo? Is dit vertrouwen, of controle? Is dit zorg, of iets anders?

Je voelt iets opkomen. Lichte frustratie. Het gevoel dat je er niet echt bij kunt. Dat er een laag tussen jou en de cliënt zit die je niet zo gauw kunt doorbreken.

Eigenlijk wil je zeggen: ik werk voor uw moeder, niet voor u. Maar je zegt het niet.

De opmerking die landt

Dan zegt de dochter iets. Niet luid. Niet agressief. Maar het landt hard.

“Bij jullie weten ze toch nooit wat er echt bij ons speelt.”

Je eerste impuls is helder: verdedigen. Uitleggen dat je juist je best doet. Dat je zorgvuldig werkt, dat je oplet, dat je er écht voor haar moeder wil zijn.

Maar je doet het niet.

Je stopt. Je ademt. Je kijkt naar de dochter. 

De vertraging

Wat kan er achter die opmerking zitten? 

Die vraag aan jezelf kan je verder brengen

Misschien zijn het eerdere ervaringen: met zorgverleners die niet luisterden, die het anders deden dan verwacht, die kwamen en gingen zonder echt contact te maken. Misschien is het angst. De angst om haar moeder los te laten aan een systeem dat haar moeder niet kent, niet begrijpt en niet ziet.

Misschien is deze dochter hier niet om jou in de weg te staan. Misschien is ze hier omdat ze haar moeder niet alleen wil laten met iemand die ze nog niet vertrouwt.

Je vraagt:

“Wat maakt dat u zich zorgen maakt over de zorg voor uw moeder?”

De dochter kijkt je aan. Een seconde. Twee. Dan laat ze haar armen zakken en begint te vertellen

Wat er veranderde

Niet de situatie veranderde. De spanning was niet weg. Maar er ontstond iets wat er daarvoor  nog niet was: ruimte. De dochter vertelde over haar moeders eerdere opnames. Over miscommunicatie met zorgverleners die geen tijd namen. Over hoe haar moeder zich terugtrok als ze zich niet begrepen voelde. En mevrouw Özdemir, die tot dan toe niets had gezegd, keek haar dochter aan en knikte instemmend. Haar dochter zei wat zij zelf niet kon zeggen, of niet wilde zeggen. Niet uit controle. Uit zorg.

Wat koe kunt meenemen

Dit scenario laat drie dingen zien die in de thuiszorg regelmatig spelen, maar niet altijd worden benoemd:

• Een familielid dat het woord neemt, doet dat niet altijd om te controleren:  soms is het de enige manier waarop een cliënt zich veilig voelt. De vraag is niet wie het woord neemt, maar wat er achter zit.
• Je eerste impuls, verdedigen, uitleggen, jezelf rechtvaardigen, is begrijpelijk, maar gooit het gesprek vaak dicht. Vertragen en vragen opent het juist.
• Wat klinkt als kritiek, is vaak iets anders: zorg, angst, eerder ongehoord zijn. De opmerking ‘jullie weten toch nooit wat er bij ons speelt’ is geen aanval: het is het begin van een verhaal. 

Cultuursensitief werken in de thuiszorg begint niet bij protocollen of cultuurkennis. Het begint bij het moment waarop je bewust stil staat En dan die andere vraag stelt.

Meer weten over schurende gesprekken in de thuiszorg?

Globi biedt trainingen en workshops voor thuiszorgorganisaties over cultuursensitieve communicatie en het omgaan met emotie en spanning.

Thuiszorg