In elke klas en opleiding zitten verschillen tussen leerlingen en studenten. In achtergrond, perspectief en ervaringen. Of je nu werkt in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs of mbo: die verschillen zie je elke dag terug. In de klas, in het team en in contact met ouders of studenten. Maar omgaan met die verschillen gaat niet altijd vanzelf. Zeker niet wanneer normen, waarden en verwachtingen uiteenlopen. Herken jij de uitdagingen die diversiteit met zich meebrengt in jouw onderwijspraktijk?

Uitdagingen op het gebied van diversiteit

Diversiteit en inclusie zijn steeds vaker onderwerp van gesprek in het onderwijs. Tegelijkertijd blijven deze begrippen voor veel scholen ook nog abstract. Want waar hebben we het precies over? En wat betekent het in de praktijk? Je ziet het terug in herkenbare situaties:

• een gesprek met een ouder dat anders loopt dan verwacht
• een discussie in de klas die uit de hand dreigt te lopen
• een student die zich niet gehoord voelt
• verschillen die niet worden uitgesproken
• gevoelens van onbegrip in de klas of binnen het team

Juist in dit soort momenten wordt zichtbaar wat diversiteit en inclusie betekenen.

Wat is diversiteit?

Diversiteit gaat over de verschillen tussen mensen. Denk aan verschillen in culturele achtergrond, leeftijd, gender, religie, taal, perspectief en ervaringen. In het onderwijs beïnvloeden deze verschillen hoe leerlingen en studenten leren, deelnemen en zich ontwikkelen. In een diverse leeromgeving komen verschillende manieren van kijken samen. Dat kan verrijkend zijn: verschillende perspectieven zorgen voor nieuwe inzichten, meer begrip en rijkere gesprekken. Maar het kan ook schuren. Bijvoorbeeld wanneer verwachtingen botsen of gedrag anders wordt geïnterpreteerd dan bedoeld.

In de praktijk zie je dat bijvoorbeeld terug in:

• een leerling die thuis andere normen en waarden meekrijgt dan op school
• een student die anders communiceert dan een docent verwacht
• ouders die andere verwachtingen hebben van de rol van school
• situaties waarin gedrag snel wordt geïnterpreteerd vanuit aannames

Juist in dit soort situaties wordt zichtbaar hoe groot de invloed van diversiteit is op het dagelijks onderwijs.

Wat is inclusie?

Inclusie gaat over hoe je met die verschillen omgaat. Het betekent dat iedere leerling of student zich gezien, gehoord en veilig voelt om zichzelf te zijn. Dat er ruimte is voor verschillende perspectieven. En dat iedereen kan meedoen, ongeacht achtergrond, niveau of ervaring.

“Verschillen brengen diversiteit. Verbinding brengt inclusie.”

Inclusie ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om actief handelen. Van onderwijsprofessionals, die dagelijks voor de klas staan.Van teams, die samenwerken en keuzes maken. En van leiderschap, dat richting geeft en ruimte creëert. Het vraagt om luisteren, afstemmen en ruimte maken voor de ander, juist op momenten dat het schuurt. De kracht zit in het leren omgaan met verschillen. Wanneer je verschillen bespreekbaar maakt en leert begrijpen, kan wat eerst schuurt juist een bron van groei worden. Dit kan zorgen voor:

• een veiligere leeromgeving
• meer betrokkenheid van leerlingen en studenten
• minder misverstanden
• rijkere gesprekken en perspectieven
• betere samenwerking binnen teams

Denk bijvoorbeeld aan een klassengesprek waarin verschillende perspectieven eerst botsen, maar uiteindelijk leiden tot meer begrip. Aan een leerling of student die zich wél durft uit te spreken omdat er ruimte is voor zijn of haar verhaal. Of aan een team dat verschillen benut om beter onderwijs te geven. Daarnaast speelt dit ook en belangrijke rol in burgerschap. Scholen bereiden leerlingen en studenten voor op een diverse samenleving en arbeidsmarkt. Juist door te leren omgaan met verschillen, ontwikkelen zij vaardigheden die essentieel zijn voor hun toekomst.

Waar gaat het vaak mis?

Veel scholen zijn wel divers, maar nog niet inclusief. Dat zie je bijvoorbeeld wanneer:

• gesprekken over verschillen worden vermeden
• spanningen in de klas of het team niet worden benoemd
• aannames over leerlingen of studenten onuitgesproken blijven

Vaak is er sprake van handelingsverlegenheid: onderwijsprofessionals weten niet altijd hoe ze het gesprek moeten voeren of hoe ze met verschillen om kunnen gaan. Daarnaast speelt ook mee dat mensen zich niet altijd veilig voelen om zich uit te spreken. Ze vermijden conflicten, houden hun mening voor zich of vinden het lastig om zich kwetsbaar op te stellen. Juist daardoor blijven verschillen onder de oppervlakte en worden ze niet benut. Vragen die hierbij kunnen helpen zijn:

• In hoeverre is er binnen jouw school ruimte om verschillen écht te bespreken?
• En voelen mensen zich veilig genoeg om zich uit te spreken wanneer het spannend wordt?

Wat vraagt dit van onderwijsprofessionals?

Of je nu werkt als leerkracht, docent, mentor of teamleider: werken in een diverse onderwijsomgeving vraagt iets van iedereen. Het vraagt:

• bewustwording van je eigen perspectief
• openheid naar andere manieren van denken en doen
• vaardigheden om met verschillen om te gaan
• het kunnen voeren van lastige of schurende gesprekken

Dat is niet altijd makkelijk, maar wel essentieel voor goed onderwijs.

Daarnaast vraagt het om richting en een gezamenlijke visie. Wanneer een team gedeeld eigenaarschap voelt op dit thema, ontstaat er ruimte om van elkaar te leren en samen stappen te zetten.

Hoe ziet dit eruit per sector?