Mbo: interculturele uitdagingen tijdens de stagebegeleiding van studenten

Hoe herken ik subtiele vormen van stagediscriminatie bij mijn studenten? Hoe ga ik met bedrijven in gesprek als ik vermoed dat ze discrimineren, zonder de relatie met het bedrijf te beschadigen? En hoe kan ik studenten met diverse culturele achtergronden eerlijk en effectief ondersteunen zonder stereotype aannames te maken?”

Het onderwijs is een cultuurdiverse omgeving en dat kan leiden tot uitwisseling van verschillende zienswijzen en ideeën. In een ideale wereld werken en studeren mensen die verschillend denken zonder enig probleem samen met elkaar. De praktijk is echter weerbarstig: vaak leidt culturele diversiteit tot botsingen van perspectieven, miscommunicatie en verkeerde beoordelingen, en maakt het het werk in het onderwijs tot een uitdaging. Zoals voor stagebegeleiders in het mbo.

Verbindende communicatie in de beroepspraktijkvorming (BPV) 

In trainingen en workshops reiken we mbo-scholen handvatten aan om de verbinding tussen studenten, tussen studenten en docenten en tussen docenten onderling te versterken. Zo ook tijdens onze workshop op de BPV-dag die het ROC Midden Nederland eind oktober organiseerde. Tijdens deze dag stonden uitdagingen centraal waar stagebegeleiders tegenaan lopen. In onze workshop reikten we verschillende manieren om verbinding te versterken aan. Twee daarvan lichten we hieronder toe en illustreren we daarna met de dialogen die ontstonden tussen de deelnemers van deze workshop ‘Cultuur in dialoog’. 

Kennis en begrip van de verschillen tussen schoolcultuur, thuiscultuur en straatcultuur 

Bij het begeleiden van studenten naar en tijdens een stage, merken we dat het altijd belangrijk is te benoemen dat studenten te maken hebben met verschillende culturen: de thuiscultuur, de schoolcultuur en de straatcultuur. Tijdens deze workshop voor stagebegeleiders benoemden we een belangrijke vierde: de bedrijfscultuur. Tussen deze verschillende culturen, waar studenten allemaal deel van uitmaken, kunnen grote verschillen bestaan in normen en waarden. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat wat binnen de straatcultuur status geeft – zoals zelfstandigheid, directheid of het niet laten merken van onzekerheid – juist kan botsen met de verwachtingen binnen een bedrijf, waar samenwerking, bescheidenheid en het stellen van vragen gewaardeerd worden. Of dat de rolverdeling thuis (bijvoorbeeld zorg dragen voor jongere broertjes of zusjes) invloed heeft op hoe een student zijn of haar verantwoordelijkheden op de stage ervaart.

Als stagebegeleider is het goed om je ervan te bewust te zijn dat studenten binnen deze verschillende culturen leven. Misschien helpt het je af te vragen welke van die culturen bij een student dominant is: kan die kennis je helpen bij het maken van verbinding? Ook kun je samen met een student kijken naar hoe klein of groot de verschillen zijn tussen diens culturen en de bedrijfscultuur van een stagebedrijf. Of, anders gezegd: is de stage een thuis- of uitwedstrijd, zoals Ilias El Hadioui het noemt.  Wat vraagt het van een student om zich te kunnen aanpassen aan de bedrijfscultuur? En wat heeft diegene daarvoor nodig?  

Wil je meer weten over deze verschillende culturen? Lees dan het boek van ‘Hoe de straat de school binnendringt’ van Ilias El Hadioui

“Ik merk dat, bij studenten waarbij de straatcultuur dominant is, het bouwen aan de relatie heel belangrijk is maar ook veel intensiever is en langer duurt.”

“Ik begrijp dat ruimte laten voor de straatcultuur van studenten belangrijk is, maar in hoeverre ga je hier in mee? En in hoeverre moeten studenten zich conformeren naar wat er van ze wordt gevraagd? ”

Van safe space naar brave space: het opstellen van voorwaarden 

We vragen de deelnemers in de workshop te denken aan een goed gesprek dat ze laatst hebben gehad. Wat maakte dat dit een goed gesprek was? Waar was dit gesprek, met wie en onder welke omstandigheden werd het gevoerd? Het bespreken van goede gesprekken leidt als vanzelf naar de voorwaarden die nodig zijn voor een goed gesprek. Denk aan aandachtig luisteren zonder te onderbreken, respect tonen voor verschillende meningen, bereidheid om te reflecteren op eigen aannames of de moed om iets persoonlijks te delen. Dat gaat verder dan de voorwaarden voor een veilige omgeving, wat we uitleggen door het verschil te benoemen tussen een safe space en een brave space: een safe space is een plek waar de deelnemers relatief gelijkgestemd zijn, en hetzelfde doel hebben. Een brave space is een plek waar deelnemers andere perspectieven kunnen bespreken en vragen durven stellen.  Wil je met je studenten een brave space realiseren, dan is het belangrijk om samen met hen de voorwaarden hiervoor op te stellen. Wat vinden wij belangrijk? Wat hebben we van elkaar nodig om eerlijk, respectvol en open te kunnen spreken?

Meer lezen over safe spaces en brave spaces? Lees dan dit artikel. 

“ Ik wilde laatst met een groep een goed gesprek voeren, maar kwam daar echt niet uit. Uiteindelijk heb ik de groep opgesplitst, want met de hele groep werd er naar elkaar gekeken en geoordeeld.”

“Eigenlijk heb je juist een voorwaarde gesteld: wij kunnen dit gesprek wel voeren, maar hebben daarvoor kleinere groepen nodig. Een voorwaarde voor een goed gesprek, een brave space, kan dus ook zijn dat je de groep uit elkaar haalt.”

“Ik laat vaak bewust stiltes vallen.”

Workshops verbindende communicatie in het onderwijs

In dit artikel heb je twee benaderingen ontdekt die centraal staan in onze workshops rondom verbindende communicatie in een cultureel diverse leer- en werkomgeving. Wil je dit ook binnen jullie schoolteam versterken, bijvoorbeeld tijdens een studiedag?Wij denken graag met jullie mee. Plan online een afspraak in om de mogelijkheden te bespreken, of blader alvast door ons actuele workshopaanbod voor inspiratie.